Слайд 1Шералиева Тахмина
Бахытова Айнара
Хусайнова Зарина
Болат Нұрдаулет
Кульпейсова Айгул
Тыныс алу жүйесі
Слайд 3Тыныс алу жүйесі - ағза мен сыртқы ортаның газ алмасу процесін қамтамасыз ететін тыныс алу жолдарының
жиынтығы.
Слайд 4Тыныс алу жүйесі мүшелерінің құрылымдық қалыптасуының жалпы принциптері.
Сыртқы тыныс алу
жалпы функциясын жүзеге асыру кезінде қосатын үлесіне қарай 2 топқа
бөлінеді: Тыныс жолдарына және респираторлық бөлімге.
Слайд 5Тыныс жолдарының қуысы
Ауада бөгде денелермен микроорганизмдердің болуына байланысты сыртқы орта
болып табылады. Тыныс жолдары мұшелерінің қабырғасының құрылысы осы жағдайға сәйкес
келеді. Ұзына бойы ол бір қабатты көп қатарлы кірпікшелі эпителиймен және оның астында орналасқан борпылдық талшықты дәнекер тіннен тұратын меншікті табақшамен төселген. Кілегейлі қабықтың эпителийінің құрылымдық қалыптасуы- жасушаларының үздіксіз қабаты және жасушалық құрамы –оның барьерлік қорғаныш функциясын қамтамасыз етеді. Кілегейлі қабақтың борпылдақ талшықты дәнекер тіннен тұратын меншікті табақшасы, әсіресе мұрын жолдарында қан тамырлары мен өте жақсы жабдықталған.
Слайд 6Респираторлық бөлімі
Респираторлық бөлімі –респираторлық бронхиолдардан басталып, алвеолдық жолдарды алвеолдық қапшықтарды
қамтиды. Оларда алвеолдар қуысын толтырған ауа мен капилярларда ағып жатқан
қанның арасында өзіндік ғаз алмасу жүзеге асады.
Слайд 7Тыныс алу жолдары негізі 2 ге бөлінеді:
1)Жоғарғы тыныс жолдары- (
мұрын қуысы, мұрын жанындағы қойнаулар, евстахий түтігі, мұрынжұтқыншақ) жұтылған ауаны
өткізуді, кондициялауды , оның газдық құрамы, температуралқ жіне механикалық тітіргенгіштерді рецепциялауды жүзеге асырады.
2)Төменгі тыныс жолдарына көмей, кеңірдек және дихотомиялық тармақталған бронхтар жүйесі –бронх ағашы жатады. Мұнда жұтылған ауаны кондициалау аяқталады, ауа легінің жылдамдығы мен көлемі реттеледі және иммундық жұйенің жергілікті құрылымдарының қатысуы мен организимді бөгде заттардан, денеден қорғау жүзеге асады.
Слайд 8Тыныс ағзаларының эмбриондық даму көзі
Тыныс ағзалары мына көздерден дамиды: 1)
алдыңғы ішектің вентральды қабырғасының энтодермасынан –көмейдің, кеңірдектің,бронхтар мен өкпелердің эпителийі
қалыптасады. 2)Энтодераны қоршаған мезинхимадан – тыныс мүшелерінің дәнекер тінді стромасы, тегіс бұлшықет және шеміршек тіндері пайда болады және
3) Спланхнотомнан плевраның мезотелийі қалыптасады.
Слайд 11Тыныс алу жүйесінің жалпы сипаттамасы
Дем алғанда ағза мен сыртқы орта
газдармен алмасады, ішке оттегі кіріп, сыртқа көмірқышқыл газы айдалып тұрады. Бұл процесс кеуде қуысында орналасқан өкпенің
альвеоларында (лат. - ойма қуыс, науа) жүреді. Тыныс алу кезінде өкпені атмосфермалық ауамен және одан газбен қаныққан ауаны тасымалдау тыныс алу жолдары арқылы жасалады. Дем алу және дем шығару қан айналым жүйесі арқылы ағзаның барлық мүшелеріне әсер етеді.
Слайд 12Тыныс алу жүйесінің құрылысы мен қызметі адамның жасына, жынысына байланысты
ерекшеліктері порн болады.Тыныс алу жүйесінің мүшелері қызметтеріне қарай екіге бөлінеді: ауаны сыртқы
ортадан ішке және іштен сыртқа қарай қозғайтын тыныс алу жолдары - мұрын қуысы, көмей, кеңірдек және бронхылар.түскен газдарды алмастыру процессін жүргізетін мүше - өкпе;
Бұл мүшелер орналасулары бойынша жоғарғы және төменгі тыныс алу жолдарына болып бөлінеді:
жоғарғы тыныс алу жолдары - мұрын қуысы, жұтқыншақ, ауыз қуысы;
төменгі тыныс алу жолдары - көмей, кеңірдек, бронхы.
Слайд 13Мұрын қуысы қызметі
Ауа мұрын арқылы екі бөлікті-қалқалы мұрын қуысына түседі.
Әрбір бөлікті-қалқада мұрын қуысының ішкі бетін ұлғайтатын үш мұрын қалқаны
орналасқан. Ол эпителийлі қабықпен және көп қан тамырларымен жабылған. Тамырлармен аққан қан түскен ауаны дене температурасына дейін жылытады, ал сілемейлі қабық ауаны ылғалдайды және шаң-тозаңдар мен микроорганизмдерді тұтып қалады. Тұтылған микроорганизмдерді лейкоциттер қорытады (фагоцитоз), қорытудан артылған шаң-тозаңдар эпителий түктері (кірпікшелер) арқылы сыртқа шығарылады. Мұрын қуысында жылытылған, ылғалданған және тазартылған ауа жұтқыншақ арқылы көмейге түседі.
Слайд 14Мұрын қуысы
Әр бір мұрын қуысы кіреберістен және өзіндік мұрын қуысынан
тұрады. Мұрын қуысының кіреберісі мұрын қанатының астында орналасқан .Кіре берістің
қабырғасының сыртқы мұрын терісінің жалғасы болып табылады көп қабатты жалпақ мүйізделетін эпителиймен қапталған тері төсейді. Оның дәнекер тінді дермасын да қалшықты шаштардың түбірлері және май бездері орналасады.
Слайд 15Эпителий қабаты- бір қабатты және көп қабатты призма пішінді кірпікшелі
эпителий ден құралған. Ол бес түрлі болады: 1) кірпікшелі 2)бокал
тәрізді 3) микробүрлі 4) Базальды 5) Лангенранс антигенді жасушалар.
Слайд 16Кірпікшелі жасушалар- мұрын қуысы эпителийінің басым бөлігін құрайды. Апикальды полюсында
ұзындығы 5-7 мкм, саны 250 ге дейін болатын қимылдағыш кірпікшелер
бар.
Бокал тәрізді жасушалар- кілегейді (муцин) өндіретін бір жасушалы эндоэпителиальды бездер . Олар кірпікшелі жасушалардың арасында шашыраңқы орналасқан. Жасушаның ядросы базальды бөлігінде оның үстінде кілегейге толы секреторлы көпіршіктерді Экзоцитоз механизмімен бөлетін гольджти комплексі орналасады.
Кірпікшелі және бокал тәрізді жасушалар бірлесіп жұтылған ауаны жаң тозаңның түйіршіктерінен және микроағзалардан тазартатын мукоцилиарлы аппарат құрайды.
Слайд 17Микробүрлі жасушалардың апикальды полюсында қысқа микробүрлері бар, органелллалары орташа дамыған.
Шамасы, олар кілегейдің құрамдастарын сіңіруге қабілетті.
Базальды жасушалар –табаны кең және
апикальды полюсы енсіз болатын ұсақ дифферинцияланбаған жасушалар. Ядросы ірі органеллалар дамыған.
Мұрын қуысының кілегейлі қабығының меншікті табақшасы, құрамында Т- және В- лимфоциттері көп борпылдақ талшықты дәнекер тіннен құрылған.
Меншікті табақшасы жұқа, бездердің шамалы ғана ұштық бөлімдері бар, астындағы сүйек қабығымен бітіскен.
Слайд 22Көмей қызметі
Көмей - іші қуыс түтік, қабырғалары сіңір, буын және бұлшық еттермен қосылған бірнеше шеміршек тұрады. Көмейге ас
бөлшектері немесе басқа заттар түскенде, сондай-ақ қабыну процестерінде адам қатты жөтелгенде дем шығарылады. Бұл
көмейдің тазартылуына әсер етіп, тыныстың төменгі бөлімдеріне зиянды заттардың енуіне кедергі келтіреді. Көмей ауаны жұтқыншақ арқылы кеңірдекке өткізеді.
Слайд 26Кілегейлі қабығы 2 қабаттан:эпителийлі және меншікті табақшасына құрылған.Эпителийі негізінен бір
қабатты көп қатарлы призмалық кірпікшелі мұрын өуысының кілегей қабығындағыдай жасушалардан
тұрады. Меншікті табақшасында әр түрлі бағытты өтіп жатқан эластикалық талшықтар көп, лимфоидті түйіншіктердің жиынтығы ақуызды- кілегейлі бездердің ұштық бөлімі бар.
Слайд 27Көмейдің фиброзды – шеміршекті қабығы екі бөліктен: а) шеміршекті –гиалинді
және эластикалық шеміршек тіндерінен құрылған және б)оларды біріктіретін фибриозды бөлігінен
–тығыз талшық дәнекер ьіннен құрылған байламдардан тұрыды.
Адвентициялық қабық- құрамында көп деген коллаген талшықтары бар борпылдақ талшықты дәнекер тіннен құрылған.
Слайд 30Кеңірдек және бронхылар қызметі
Бронхиола мен альвеола
Кеңірдек және бронхы
ағашы
Кеңірдек - өңештің алдында орналасқан ұзындығы 9-13 см, диаметрі 15 мм.
түтік. Ол кеңірдек қабырғасының қабысып қалуына кедергі келтіретін шеміршекті жартылай сақиналардан тұрады. Сақиналар мойынның қандай қозғалысы болмасын ауаны ұстап қалмайды Өңешке кеңірдектің артқы жұмсақ қабырғасы жанасып, астың өңешпен еркін жылжуына мүмкіндік береді. V кеуде омыртқасы түсында кеңірдек екі бронхыға бөлінеді. Бронхылар өкпенің оң жақ және сол жақ бөліктеріне кіріп, тармақталып, бронхы ағашын түзеді. Ұштарындағы жіңішке тармақтары - бронхиолалар өкпе көпіршіктері - альвеолалармен аяқталады.
Слайд 31Кеңірдектің кілегейлі қабығы 2 қабаттан құрылған: эпителий қабатына және кілегейлі
қабықтың меншікті табақшасынан.
Эпителий қабаты – қалың базальды мембранадан орналасқан
бір қабатты көп қатарлы призмалық кірпікшелі эпителийден тұрады.
Ол бес түрлі : 1)кірпікшелі 2)бокал тәрәзді 3 )базальды 4) эндокриндік 5) антигенұсынатын жасушалардан құралған.
Кілегейлі қабықтың меншікті табақшасы жұқа, ұзына бойлық бағытталған көптеген эластикалық талшықтары жеке лимфоидті фаликулалары, азған кілегейлі біздері, тегіс миоциттердің бүрлі – жарым бұдалары бар борпылдақ талшықтары дәнекер тіннен құрылған.
Кеңірдектің кілегей асты негізі борпылдақ талшықты дәнекер тіннен тұрады.
Слайд 33Өкпенің қызметі
Кіші қан айналымы арқылы өкпеге веналық (көк) қан түседі, бұл
жерде оттегімен қанығып, көмір қышқыл газынан ажыратылып, алқызыл түсті артериялық қанға айналады.
Көмір қышқыл газы өкпе көпіршіктеріне (альвеолаға) өтіп, дем шығару кезінде ағзадан шығады. Артериялық қан ары қарай үлкен қан айналымы арқылы дене мүшелеріне өтіп, олардың жасушаларын ауамен қамтиды, оны тұтыну барысында жасушалардан көмір қышқыл газы бөлініп шығып, қан қайтадан веналық (көк) болады.
Слайд 40Тыныс алу жүйесінің жас ерекшеліктері
Көмейдің жалғасы кеңірдектің ұзындығы балаларда - 4см, 10
жаста – 7 см, ересек адамдарда - 10-12 см
Тыныс алу
жиілігі 1 минутта: 1 ж – 44, 5 ж – 26, 15-20 ж – 20, 20-25 ж – 18, 25-30 ж – 16 рет.
Жаңа туған нәрестенің кеуде қуысы конус тәрізді болады. Сондықтан бала терең дем ала алмайды. Қабырға сүйектері қиғашталғаннан кейін терең дем алатын мүмкіндік туады.